fesstiwal słowa w piosence
--

Krótka historia uchwalenia ustawy Langa we Francji

Ustawa [30.10.13]

W 1970 roku stowarzyszenie wydawców SNE oraz księgarzy FFSL zleciły opracowanie raportu na temat rynku książki. W 1973 roku powstał tzw. raport Chetochine, który sygnalizował, że powstanie nowych form dystrybucji i kierowanie się wyłącznie kategorią zysku może zagrozić pewnym typom książek – np. ambitnym powieściom czy esejom, części wydawnictw oraz tradycyjnych księgarń.

Dział Prawo Autorskie sponsoruje ZAIKS

Jedną z propozycji „zwalczania tej patologii” było wprowadzenie stałej ceny na książki. Jérôme Lindon, dyrektor wydawnictwa Les éditions de Minuit, zainicjował kampanię za wprowadzeniem stałych cen na książki. Raport Chetochine podzielił tak wydawców, jak i księgarzy.

Zwolennicy stałych cen w imię wartości kulturowych i utrzymaniem różnorodnej oferty tytułowej byli za wsparciem procesu wydawniczego, „od aktu kreacji do sprzedaży detalicznej”. Opowiadali się za utrzymaniem bogato zaopatrzonej i gęstej sieci księgarń.

Przeciwnicy stałych cen, duże firmy jak Leclerc i FNAC i także częściowo księgarnie niezależne, twierdzili, że ustawa będzie ograniczać dostęp do kultury poprzez zawyżanie cen. Także stowarzyszenia konsumentów obawiały się, że książki zdrożeją. Niezależnie od tego wiele osób, w szczególności duzi gracze, nie zgadzali się na interwencjonizm na rynku.

Część małych księgarń niezależnych obawiała się ograniczenia marż i utraty zysków, chodziło o brak możliwości podniesienia ceny po wprowadzeniu ceny stałej. Wolność cenowa była ich zdaniem zachętą do modernizowania placówek i sposobu pracy. Ponadto część księgarzy uważała, że lepiej od wydawców zna rynek i jest lepiej przygotowana do wyznaczania cen detalicznych.

W tym okresie we Francji obowiązywał system ceny rekomendowanej. Cena mogła być wydrukowana na książce, ale księgarz miał wolną rękę w udzielaniu rabatu, mógł też stosować wyższe ceny. A ogólnie obserwowano następujące zjawiska:

• Powstanie pierwszych klubów książki.

• Działały już hipermarkety oraz sieci wielkich sklepów o profilu ogólnym.

• Pojawienie się formatu kieszonkowego i spadek cen książki jako produktu (papier i okładka gorszej jakości). W 1953 roku wydawnictwo Henri Filipacchi wydało pierwsze książki w wersji kieszonkowej. Sprzedaż tanich wersji szybko wzrastała – od 8 milionów egzemplarzy w latach 1957-1958 do 28 milionów w 1969 roku.

• Transformacja zachowań nabywców od zakupów impulsowych do zakupów racjonalnych , co oznaczało tendencję do poszukiwania konkretnego tytułu w możliwie najniższej cenie.

• Rozwój FNAC. W 1974 roku w Paryżu powstał pierwsza księgarnia FNAC, która przyjęła jednolity rabat w wysokości 20 proc. dla wszystkich nabywców. FNAC zaczął otwierać nowe sklepy poza Paryżem.

Duże wydawnictwa (np. Hachette, Gallimard) nie włączały się do dyskusji na temat stałych cen. W latach 70. angażowały się w proces przejmowania mniejszych firm wydawniczych i dystrybucyjnych i stałą cenę uznawały za temat drugorzędny. Jérôme Lindon w 1977 roku powołał stowarzyszenie APU (Association pour le Prix Unique) zabiegające o wprowadzenie stałej ceny.

15 czerwca 1978 po doszło do podpisania porozumienia branżowego wzorowanego na brytyjskim Net Book Agreement. Każdy wydawca mógł zastosować podwójny system – stałych cen w odniesieniu do części książek (np. ambitnej literatury) i równocześnie wolnych cen w stosunku do pozostałych książek (np. bestsellerów czy poradników).

W związku z rosnącą inflacją minister finansów René Monory 23 lutego 1979 roku wydał dekret zakazujący stosowania cen rekomendowanych w przypadku książek i druku cen na okładkach, a od 1 lipca 1979 roku nakazał całkowite uwolnienie rynku książki. Tym samym porozumienie branżowe zostało zakazane.

W latach 1980-1981 obowiązywał tzw. system cen Monory’ego, w którym warunki kontraktu pomiędzy wydawcą i odbiorcą były znane tylko stronom umowy, co w konsekwencji doprowadziło do znacznego zróżnicowania cen w różnych punktach sprzedaży.

Organizacje konsumentów zaczęły alarmować, że ceny książek różnią się w dużych i małych miastach, a małe księgarnie nie wytrzymują konkurencji ze strony wielkich sklepów i bankrutują, szczególnie na obszarach wiejskich. Związek wydawców SNE opowiedział się przeciw decyzji ministra finansów i zadeklarowało poparcie dla stałych cen.

Wreszcie przeciw decyzji władz zdecydowanie opowiedziała się część księgarzy. W 1980 roku powstało nowe stowarzyszenie księgarzy UFL, skupiające około 800 podmiotów, które opowiedziało się za ustawą, z kolei istniejące od 1945 roku FFSL (w 1980 roku 923 członków) opowiedziało się za systemem Monory’ego.

Ten splot wydarzeń spowodował, że Jérôme Lindon, który kilka już lat lobbował za ustawą, uzyskał niemal powszechne poparcie. Wykorzystał je dla zdobycia oficjalnych deklaracji czołowych polityków. (za ustawą o książce opowiadali się już latach 70. XX w. zarówno Jacques Chirac – w 1974 roku, jak i François Mitterrand – w 1977 roku).

W latach 1980-1981 we Francji trwała kampania prezydencka. Partia lewicowa (PS), z której wywodził się François Mitterrand, tradycyjnie akcentowała konieczność ochrony sektora publicznego – oświaty, kultury, systemów socjalnych. François Mitterrand deklarował, że książkę należy widzieć przede wszystkim jako obiekt kulturowy.

Propozycję wprowadzenia ustawy o cenie książki umieścił w swoim programie wyborczym. Po wygraniu wyborów prezydenckich w maju 1981 roku zobowiązał Jacka Langa, nowo powołanego ministra kultury, do wprowadzenia ustawy. Już po czterech miesiącach, w sierpniu 1981 roku Jack Lang przedstawił w parlamencie projekt ustawy i w następujący sposób zdefiniował jej cel:

„U podstaw tej wyjątkowej regulacji leży odmowa uznawania książki za zwykły produkt handlowy oraz wola nagięcia mechanizmów rynkowych w ten sposób, aby uwzględnić jej charakter dobra kultury, które nie może być podporządkowane wyłącznie wymogom natychmiastowej rentowności. Jednolita cena książki winna umożliwić:

• równość obywateli wobec książki, która będzie sprzedawana po takiej samej cenie na terenie całego kraju,

• utrzymanie bardzo gęstej, zdecentralizowanej sieci dystrybucji, szczególnie na obszarach w trudniejszej sytuacji,

• wspieranie pluralizmu twórczości i wydawnictw, a w szczególności ambitniejszych publikacji” .

Uzasadnienie to zostało wpisane do preambuły ustawy o cenie książki, która została przyjęta jednogłośnie przez parlament 10 sierpnia 1981 roku. Sam tekst ustawy jest bardzo krótki, zawiera 11 artykułów. Dopuszczalny rabat dla odbiorcy finalnego określono na 5 proc.

Tekst udostępniamy na zasadzie CC NY-BC

Anne Guillet-Malik, Renek Mendruń


Renek Mendruń

23.10.16 15:52
/
MelanieBah
XRumer 12.0.19 is the BEST
Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników Portalu Księgarskiego,
nie ponosimy odpowiedzialności za ich treść i zastrzegamy sobie prawo do usunięcia komentarza bez podania przyczyny.
Zasady umieszczania komentarzy w Portalu Księgarskim.
Widzisz naruszenie zasad – zgłoś to redakcji (redakcja@ksiazka.net.pl).

Dodaj komentarzy

Adding an entry to the guestbook
CAPTCHA image for SPAM prevention
 
Serwis używa plików cookie, które są niezbędne do komfortowego korzystania z portalu, m.in. utrzymania sesji logowania. Możesz w dowolnej chwili zmodyfikować ustawienia cookie w swojej przeglądarce. Aby dowiedzieć się więcej przeczytaj informacje o cookie.