fesstiwal słowa w piosence
--

Dobra edukacja za 2 złote?

Wydawnictwa [06.03.14]

Polska Izba Książki pozytywnie ocenia działania rządu dążące do zapewnienia uczniom dostępu do bezpłatnych podręczników i materiałów edukacyjnych.

Dział Prawo Autorskie sponsoruje ZAIKS

Polska pozostawała jednym z nielicznych krajów Europy, w których koszty ich zakupu musieli pokrywać rodzice. Dotacje na podręczniki i ćwiczenia, wprowadzenie wymogu wieloletniości podręczników dla starszych klas, zaproponowane w nowelizacjach ustawy oświatowej to rozwiązania, które popiera środowisko wydawnicze. Niestety celem niektórych rządowych propozycji jest wyłącznie ograniczenie działalności branży wydawniczej, a nie troska o zapewnienie wysokiej jakości edukacji. Ich wdrożenie będzie sprzeczne z zasadami nowoczesnej pedagogiki, może też doprowadzać do edukacyjnych absurdów, czego przykładem jest np. ustalenie dotacji na zakup ćwiczeń do jednego przedmiotu w gimnazjum na poziomie ok. 2 zł rocznie!

Rządowa reforma podręczników

Plusy

  • wsparcie rodziców, dotacje celowe na zakup podręczników i ćwiczeń

  • wieloletniość podręczników


Minusy:

  • rządowy monopol na podręczniki do klas I-III

  • eksperymentalne zmiany wdrażane bez przygotowania i bez oceny skutków

  • ograniczenie wolności nauczycieli i rodziców w wyborze narzędzi edukacyjnych dla dzieci


- Pomysł jest dobry, szkoda tylko, że narzędziem realizacji dobrego pomysłu, jakim jest zapewnienie rodzicom darmowych narzędzi edukacyjnych, stała się walka z wydawnictwami edukacyjnymi. W imię tej walki, odwraca się do góry nogami system edukacji i naraża na eksperyment ponad 500 tys. pierwszaków. Jesteśmy gotowi przedstawić rozwiązanie, dzięki któremu propozycje rządu pozytywnie wpłyną na jakość i dostępność edukacji – mówi Jarosław Matuszewski, Przewodniczący Sekcji Wydawców Edukacyjnych Polskiej Izby Książki.

Rządowy „monopol bez monopolu”

Polska Izba Książki sceptycznie ocenia pomysł finansowania wyłącznie rządowego podręcznika dla klas I - III szkoły podstawowej (inne podręczniki dla edukacji wczesnoszkolnej będzie musiał finansować organ prowadzący szkoły co faktycznie wyeliminuje możliwość wykonania prawa do wyboru podręcznika). Z całą mocą podkreślamy zagrożenia wynikające z wprowadzenia tego rozwiązania do szkół. Zabranie prawa wyboru nauczycielom uniemożliwi im dostosowanie podręczników do potrzeb uczniów oraz przyczyni się może do znacznego obniżenia poziomu edukacji w Polsce. Dowodzą tego przykłady krajów, w których takie rozwiązanie zostało wprowadzone, a w szczególności w Grecji, gdzie doprowadziło do rozwarstwienia szans edukacyjnych dzieci i powstania drugiego, płatnego obiegu szkolnictwa. Rozwiązaniem kompromisowym byłyby dotacje także na inne niż rządowe podręczniki dla klas I-III. Takie rozwiązanie daje faktyczną, a nie iluzoryczną możliwość wyboru. Badania opinii publicznej opublikowane 27 lutego br. przez Dziennik Gazetę Prawną wskazują, że tylko 27 procent ankietowanych popiera wprowadzenie podręcznika opracowywanego i finansowanego przez państwo.

Podręcznik i wyrób podręcznikopodobny

Polska Izba Książki jest przeciwna ustawowemu usankcjonowaniu niezdefiniowanej kategorii materiałów dydaktycznych określonych w projekcie MEN jako „materiały edukacyjne zastępujące podręcznik”. Projektodawca nie przewidział jakiejkolwiek formy kontroli nad jakością tych materiałów. W szczególności materiały takie nie będą podlegały procedurze dopuszczania do użytku szkolnego przez MEN. Nie będą opiniowane merytorycznie przez rzeczoznawców pod względem zgodności z podstawą programową.

2 zł rocznie

Polska Izba Książki apeluje o zrewidowanie zaproponowanych kwot dotacji celowych na podręczniki i materiały ćwiczeniowe. Przewidziane w nowelizacji ustawy o oświacie i systemie informacji oświatowej wysokości dotacji w praktyce uniemożliwią korzystanie z zeszytów ćwiczeń i innych materiałów jednorazowego użytku, co ograniczy nabywanie i utrwalanie praktycznych umiejętności przez uczniów. Przykładowo w gimnazjum roczna dotacja na ćwiczenia wyniesie 25 zł na ucznia (dla 13 przedmiotów) czyli 1,92 zł na jeden przedmiot. Przyjęcie tego rozwiązania grozi gwałtownym załamaniem jakości nauczania w polskich szkołach. Kwoty dotacji na ćwiczenia powinny odpowiadać rzeczywistym potrzebom edukacyjnym, a nie służyć wyłącznie eliminowaniu oferty profesjonalnych wydawnictw.

Edukacyjna Polska A i Polska B

Proponowane w projektach MEN rozwiązania wprowadzają kategoryczny zakaz dobrowolnego współfinansowania przez rodziców materiałów edukacyjnych. Decyzja o wyborze dodatkowych materiałów edukacyjnych będzie zależała wyłącznie od zasobności organu prowadzącego. Tym samym na edukację lepszej jakości będzie stać wyłącznie bogatsze gminy i szkoły prywatne.

Nie wylewać dziecka z kąpielą

Pozytywnie oceniając wprowadzenie wieloletnich podręczników na II i III etapie edukacji. Polska Izba Książki podkreśla jednocześnie, że wprowadzenie tego typu podręczników dla edukacji wczesnoszkolnej, choć ograniczy koszty, stoi w sprzeczności z nowoczesną metodyką. Pomysłem, który jest ewenementem na skalę światową jest także usunięcie ćwiczeń z podręczników językowych. W niektórych przypadkach absurdalny może okazać się także wymóg usunięcia z podręczników odwołań do innych materiałów edukacyjnych. Oznacza to, że z książek znikną odsyłacze np. do słowników, atlasów geograficznych, czy nagrań audio. Celem tego zapisu jest wyłącznie utrudnienie korzystania z ćwiczeń i różnych materiałów. Jest to sprzeczne z postulatem jakości edukacji. Środowisko wydawnicze apeluje o ponowne przeanalizowanie propozycji pod kątem ich dydaktycznej celowości, a także bliższe przyjrzenie się rozwiązaniom powszechnie stosowanym i sprawdzającym się w innych krajach.

Polska Izba Książki w świetle licznych wątpliwości w stosunku do propozycji rządu wyrażanych także przez środowiska rodziców, nauczycieli i ekspertów z obszaru edukacji apeluje o rzetelną dyskusję z udziałem wszystkich środowisk edukacyjnych, której efektem byłoby obniżenie wydatków na podręczniki przy jednoczesnym zachowaniu ich wysokiej jakości i możliwości wyboru. PIK podkreśla, że zrealizowanie postulatu darmowego podręcznika dla rodziców nie wymaga drastycznych reform, które narażą na eksperyment polskich uczniów i mogą pogorszyć jakość edukacji. Środowisko wydawnicze 5 marca br. przekazało formalne uwagi do projektu ustawy oświatowej MEN oraz deklaruje pełną gotowość do przedstawienia koncepcji opartej na sprawdzonych rozwiązaniach europejskich.

  1. Uwagi ogólne

Zgodnie z uzasadnieniem rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o systemie informacji oświatowej (dalej jako: „Ustawa”) proponowane zmiany mają na celu zwiększenie dostępności podręczników dla uczniów.

Powyższy cel, co do zasady, zasługuje na aprobatę jednak należy podkreślić, iż w ocenie Polskiej Izby Książki (dalej jako: „Izba”), projektowane zmiany nie powinny:

  • narażać uczniów szkół na brak nadzoru nad materiałami używanymi w procesie nauczania (materiały edukacyjne zastępujące podręcznik);

  • uniemożliwiać lub znacząco ograniczać rzeczywistą możliwoś

  • wyboru podręczników na poziomie klas I-III w zakresie edukacji: polonistycznej, matematycznej, przyrodniczej i społecznej;

  • narażać wydawców na nieuzasadnione naruszenie ich interesów w toku, podejmowanych w dobrej wierze i w zaufaniu do obowiązującego porządku prawnego.

Materiały edukacyjne zastępujące podręcznik

W projekcie proponuje się wprowadzenie szeregu rozwiązań odnoszących się do materiałów edukacyjnych zastępujących podręcznik. Jednocześnie projektodawca nie przewidział jakiejkolwiek formy kontroli nad jakością przedmiotowych materiałów. W szczególności, według projektu, materiały takie nie będą podlegały procedurze dopuszczania do użytku szkolnego przez MEN (nie będą chociażby opiniowane przez rzeczoznawców). Oznacza to, iż uczniowie będą mogli korzystać z zasobów, które nie zostaną sprawdzone pod względem formalnym, merytorycznym oraz zgodności z podstawą programową, chociaż powinny one umożliwić uczniom nabycie wiadomości opisanych w podstawie programowej. W konsekwencji może to doprowadzić do omijania procedury przewidzianej dla dopuszczania podręczników do użytku szkolnego poprzez udostępnianie niezatwierdzanych materiałów jako zastępujących podręcznik. Ponadto zauważyć należy, iż możliwość przeznaczenia tego samego wsparcia finansowego na zakup materiałów edukacyjnych zastępujących podręcznik i podręcznika prowadzi do nierównego traktowania podmiotów oraz narzędzi edukacyjnych i może skutkować całkowitą rezygnacją z korzystania z systemu dopuszczania podręczników szkolnych, przy jednoczesnym braku jakichkolwiek narzędzi kontrolnych ze strony ministra właściwego do spraw oświaty co do zakresu stosowania i jakości materiałów edukacyjnych zastępujących podręcznik.

Skutkiem wprowadzenia do procesu nauczania materiałów niewymagających aprobaty, które mogą całkowicie wyprzeć podręczniki (także te elektroniczne, korzystające z najnowszych rozwiązań technologicznych) jest brak nadzoru nad przebiegiem procesu dydaktycznego i zgodności wykorzystywanych materiałów z podstawą programową, a także ryzyko nauczania uczniów z materiałów o niskiej jakości, a w konsekwencji obniżenie poziomu edukacji.

Z istnienia ryzyka niskiej wartości dydaktycznej i merytorycznej materiałów edukacyjnych zastępujących podręcznik wydaje się zdawać sobie sprawę również projektodawca, który nie dopuszcza dotowania ich zakupu lub zapewnienia ich dostępności dla uczniów klas I-III szkół podstawowych. Skoro ustawodawca nie wprowadza możliwości korzystania z materiałów edukacyjnych zastępujących podręcznik w kształceniu zintegrowanym, nie istnieje także żadne uzasadnienie dla ich stosowania na wyższych poziomach edukacji.

W tej sytuacji, w ocenie Izby, niezależnie od uwag szczegółowych zgłoszonych poniżej, rozważyć należy wykreślenie z nowelizacji postanowień dotyczących materiałów edukacyjnych zastępujących podręcznik tam, gdzie traktowane są one na równi z podręcznikiem, a w szczególności z zakresu finansowania tych materiałów z dotacji przeznaczonej na zakup podręczników.


Wprowadzenie dotacji na zakup podręczników dla klas I-III

Istnienie możliwości wyboru pomiędzy różnymi podręcznikami (także w zakresie podręczników dla klas I-III szkół podstawowych) jest w ocenie Izby ważne zarówno dla uczniów, nauczycieli, jak i dla przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie wydawania podręczników szkolnych. Urzeczywistnia prawo wyboru wynikające z Karty nauczyciela (art. 12 ust. 2 ustawy Karta nauczyciela w zw. z art. 5b ustawy o systemie oświaty) oraz daje gwarancję dobrej edukacji prowadzonej w oparciu o najnowocześniejsze narzędzia edukacyjne.

Wydawcy posiadają znaczący potencjał intelektualny wynikający z zatrudnionych bądź współpracujących z nimi autorów, metodyków oraz wieloletnie doświadczenie w tworzeniu i wydawaniu podręczników. To przekłada się na jakość tworzonych podręczników, a w konsekwencji na jakość edukacji w Polsce.

Skutkiem braku faktycznej dostępności różnorodnych podręczników do nauczania na wszystkich etapach edukacyjnych, w tym w klasach I-III, z uwagi na proponowane ograniczenia finansowania zakupów, może być znaczne obniżenie poziomu edukacji w Polsce. Dowodzą tego przykłady krajów, w których takie rozwiązanie zostało wprowadzone, a w szczególności Grecji, gdzie doszło do rozwarstwienia szans edukacyjnych dzieci i powstania drugiego, płatnego obiegu szkolnictwa. Efektem tego jest polepszenie poziomu wiedzy wśród dzieci bogatych rodziców i jego obniżenie wśród dzieci pochodzących z ubogich rodzin.

W związku z powyższym Izba proponuje wprowadzenie do Ustawy rzeczywistej możliwości wyboru podręczników dla uczniów klas I-III, który to wybór, w sytuacji pozostawienia bez zmian proponowanego w ustawie rozwiązania, z uwagi na brak systemu dotacyjnego na tym etapie edukacyjnym i problemy finansowe organów prowadzących szkoły, będzie niemożliwy.

W ocenie Izby najbardziej adekwatnym i proporcjonalnym środkiem jest pozostawienie szkołom, przynajmniej jako alternatywy, możliwości dokonania zakupu innego podręcznika poprzez przekazanie organom prowadzącym szkoły podstawowe z klasami I-III dotacji celowej na zakup podręczników (na zasadach analogicznych jak przewidziano to w art. 22ae dla podręczników na innych etapach edukacyjnych niż klasy I-III). Takie rozwiązanie ograniczałoby ryzyka i zagrożenia dla poziomu i jakości edukacji wynikające z projektowanych zmian i jednocześnie niwelowało ewentualne ryzyko kwestionowania zapisów Ustawy w tym zakresie przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Projektowane zmiany a ochrona interesów w toku

Projektowane zmiany będą miały bardzo istotny wpływ na warunki funkcjonowania przedsiębiorców prowadzących działalność w zakresie wydawania podręczników szkolnych. Szereg proponowanych, nowych rozwiązań w zamierzeniach autorów projektu ma zostać wprowadzonych już w roku szkolnym 2014/2015, a wiele działań (np. dostosowanie treści podręczników do wymogów wprowadzanych Ustawą) wydawcy zobligowani są podjąć jeszcze w pierwszym półroczu 2014 roku.

Nie może zostać pominięty także fakt, iż prace legislacyjne nad Ustawą rozpoczynają się w momencie, w którym wydawcy podręczników są już zaawansowani w procesie przygotowań do roku szkolnego 2014/2015, które podjęli i prowadzili w przeświadczeniu obowiązywania w przedmiotowym roku szkolnym dotychczasowych reguł działania. Tymczasem zaproponowane w rządowym projekcie zmiany (jeżeli zostaną wprowadzone w projektowanym kształcie) będą miały bardzo istotny wpływ na warunki funkcjonowania wydawców podręczników szkolnych, gdyż spowodują, że podręczniki przygotowane, zatwierdzone i wydrukowane zgodnie z przepisami dotychczasowymi nie będą mogły być wprowadzone do obrotu lub wręcz będą musiały być wycofane z rynku.

Wydawcy zdają sobie doskonale sprawę, iż prawodawca ma możliwość wprowadzania zmian do obowiązujących regulacji prawnych, jednak zmiany takie muszą być dokonywane z poszanowaniem standardów konstytucyjnych odnoszących się do ochrony interesów w toku, zasady ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa (zasady lojalności względem obywateli) oraz zasad prawidłowej legislacji. Ustawodawca zobowiązany jest w szczególności do zapewnienia należytych przepisów przejściowych lub przynajmniej odpowiedniego vacatio legis. Projekt ustawy budzi w tym zakresie poważne wątpliwości.

Jak wynika z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (tak np.: Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 lipca 2013 r., sygn. akt P 4/11; wyrok TK z 8 stycznia 2009 r., sygn.. akt P 6/07; wyrok z 25 listopada 1997 r., sygn. K 26/97, OTK ZU nr 5−6/1997, poz. 64), treść zasady lojalności wobec obywateli można sprowadzić do zakazu zastawiania przez prawodawcę „pułapek” na obywateli, czy też nagłego wycofywania się przez państwo ze złożonych obietnic lub ustalonych reguł postępowania. Z tego wynika z kolei zasada ochrony interesów w toku, którymi są przedsięwzięcia gospodarcze rozpoczęte na gruncie wcześniej obowiązujących przepisów, lecz niezakończone mimo zmiany tych przepisów. Zasada ta nie gwarantuje oczywiście niezmienności prawa, nakazuje jednak ukształtowanie przepisów intertemporalnych w taki sposób, aby możliwe było dokończenie przedsięwzięcia gospodarczego mimo zmiany przepisów.

Skutkiem wprowadzenia nowych rozwiązań przewidzianych w Ustawie już w roku szkolnym 2014/2015, przy jednoczesnym braku choćby projektów rozporządzeń wykonawczych, może być brak dostępności podręczników na początku roku szkolnego dla uczniów na wszystkich poziomach edukacyjnych, co przełoży się na niewłaściwą realizację procesu nauczania w całym roku szkolnym.

W konsekwencji powyższych uwag, w ocenie Izby projektowane zmiany, niezależnie od uwag szczegółowych zgłoszonych poniżej, winny zostać wprowadzone najwcześniej począwszy od roku szkolnego 2015/2016, tj. w sposób pozwalający wydawcom dokończyć rozpoczęty już proces wydawniczy dla roku szkolnego 2014/2015 na dotychczasowych zasadach.

Metodologia niniejszego dokumentu

W miejscach, gdzie było to możliwe Izba zaproponowała poniżej zmiany do projektowanych w Ustawie zmian. W pozostałych miejscach Izba ograniczyła się do zgłoszenia uwag do projektowanych przepisów, które w ocenie Izby winny zostać uwzględnione w toku prac nad omawianym projektem.


Podręczniki – dobre przykłady z Europy


  • Polska pozostaje jednym z nielicznych krajów, w których rodzice pokrywają koszty zakupu podręczników


                               

 

 

  • W większości krajów Europy przygotowaniem podręczników zajmują się profesjonalne wydawnictwa



                   


 

Kwoty dotacji na podręczniki do edukacji wczesnoszkolnej (w euro)


                          

 

 

 

  • Rządowe dofinansowanie podręczników w Europie nie wyklucza różnorodności i wsparcia metodycznego dla nauczycieli


 

 

Przykładowe materiały dla uczniów i nauczycieli z Europy (edukacja wczesnoszkolna)

 

 

 

                   Holandia

 

 

 

                             Belgia

 

 

                          Szwecja

 

 

                              Polska

 

                       

 

                                             

 

 

 

 

 

Informacje:

Polska Izba Książki

Tel./fax +48 (22) 8759496

biuro@pik.org.pl

www.pik.org.pl


GLK. Informacja nadesłana

12.03.14 09:35
/
księgarz
A ja głupi mam popłacone wszystkie faktury.

Jak sprzedacie księgarzy to wzywam do ogólnego niepłacenia wydawcom!
Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników Portalu Księgarskiego,
nie ponosimy odpowiedzialności za ich treść i zastrzegamy sobie prawo do usunięcia komentarza bez podania przyczyny.
Zasady umieszczania komentarzy w Portalu Księgarskim.
Widzisz naruszenie zasad – zgłoś to redakcji (redakcja@ksiazka.net.pl).

Dodaj komentarzy

Adding an entry to the guestbook
CAPTCHA image for SPAM prevention
 
Serwis używa plików cookie, które są niezbędne do komfortowego korzystania z portalu, m.in. utrzymania sesji logowania. Możesz w dowolnej chwili zmodyfikować ustawienia cookie w swojej przeglądarce. Aby dowiedzieć się więcej przeczytaj informacje o cookie.