fesstiwal słowa w piosence
--

Biblioteka passe? - raport specjalny

Biblioteki [14.04.11]

Niemcy-online.pl przygląda się czytelnictwu: w raporcie "Strażnicy dusz" pisaliśmy o akcjach propagujących czytanie książek w Polsce i Niemczech.

Dział Prawo Autorskie sponsoruje ZAIKS

Teraz pora sprawdzić dostępność książek w obu krajach. Tak źle jeszcze nie było. W 2008 roku tylko 38 proc. Polaków przeczytało przynajmniej jedną książkę w ciągu roku. To wyniki badań Biblioteki Narodowej i OBOP. To także najgorsze w historii wyniki czytelnictwa. Na poziomie średniej europejskiej wypadamy miernie. Co mówią statystyki o naszych sąsiadach Niemcach? Co czwarty z nich nie bierze do ręki książki przez całe swoje życie.

Dane dotyczące czytelnictwa w Polsce nie brzmią optymistycznie. Tendencja spadkowa obserwowana jest od kilku lat. Jeszcze w 2004r. czytanie książek deklarowało 58% badanych, dwa lata później wskaźnik ten spadł do 50%. W 2008r. było jeszcze gorzej. Czy wraz z kolejnymi upływającymi latami odsetek ten będzie jeszcze malał i nie jest możliwe zatrzymanie tego procesu? Czy to oznacza, ze książka odchodzi do przeszłości?

Na pocieszenie można tylko dodać, że wskaźnik czytelnictwa wzrósł wśród mieszkańców największych (ponad 500-tys.) miast, choć co prawda niewiele, bo tylko 2% porównując rok 2006 i 2008. Największe spadki notowane są w grupie młodzieży szkolnej (15-19 lat), pośród osób słabo wykształconych oraz wśród osób pochodzących z małych miast (do 20 tys. mieszkańców).

Autorka badań, Katarzyna Wolff z Biblioteki Narodowej, twierdzi, że najsmutniejsze jest zjawisko zanikania czytania dla przyjemności. Według niej, gdyby uwzględnić tylko grupę osób powyżej 20. roku życia i pominąć czytającą z obowiązku młodzież - wynik byłby jeszcze niższy.

W najgorszej sytuacji są wiejskie biblioteki

Jak pokazują dane coraz mniej Polaków czyta, ale też kupuje książki (23%). Ci, którzy czytają, przyznają, że zamiast kupować, raczej wypożyczają książki. A biblioteki szwankują. Choć wiele z nich, z determinacją, prowadzonych jest przez dzielnych animatorów w coraz trudniejszych warunkach ekonomicznych

Bibliotekom w małych miejscowościach grozi likwidacja, co więcej - wiele już zlikwidowano. Według ostatnich danych z 2008r., liczba bibliotek zmniejszyła się o blisko 200 w ciągu ostatnich 18 lat. Poza tym, Ministerstwo Kultury planuje zmiany w przepisach, umożliwiające łączenie bibliotek z innymi instytucjami (ośrodkami kultury, muzeami czy innymi bibliotekami).

Doprowadzić to może do marginalizacji bibliotek czy nawet ich likwidacji, szczególnie w małych miejscowościach. Tymczasem uzasadnienie nowelizacji głosi: Łączenie różnych form organizacyjnych w jednej instytucji kultury jest szczególnie atrakcyjne i racjonalne w przypadku gminnych instytucji kultury. Czy aby na pewno? Czy nie chodzi po prostu o oszczędności?

Najgorsza sytuacja jest w małych wiejskich bibliotekach. Z danych wynika, że 35% bibliotek publicznych w małych miejscowościach mieści się w pomieszczeniach do tego prowizorycznie przystosowanych, a 15% w zupełnie nienadających się do tego celu. – 20% bibliotek nie ma toalety, często są problemy z ogrzewaniem. Tylko co piąty mieszkaniec wsi i małych miast jest zarejestrowany jako czytelnik.

Dużo do życzenia pozostawia też stan księgozbioru i dostępność do sprzętów multimedialnych. Ponad połowa małych filii bibliotecznych nie udostępnia komputerów odwiedzającym - mówi Maciej Kochanowicz,  kierujący badaniami Fundacji Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego, która przyjrzała się sytuacji ponad 500 bibliotek. Zdaniem dyrektora Biblioteki Narodowej Tomasza Makowskiego to zły stan bibliotek sprawia, że poziom czytelnictwa wciąż w Polsce spada.

Co więcej, fundusz na zakup książek do wszystkich  polskich bibliotek wynosił dotąd 28,5 mln złotych rocznie. Dotąd, dopóki minister Zdrojewski nie obciął dofinansowania do 10 mln w zeszłym roku.

Na pocieszenie:

Biblioteka + to program  Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego realizowany przez Instytut Książki. Jego celem jest przekształcenie bibliotek gminnych w nowoczesne centra [(foto: www.civitas.edu.pl )] dostępu do wiedzy, kultury oraz ośrodki życia społecznego, a także wprowadzenie systemu certyfikującego dla bibliotek.

W jego ramach zostały zdefiniowane cztery obszary działań: stworzenie nowego programu katalogowego dla bibliotek, podłączenie szerokopasmowego internetu do wszystkich bibliotek (to realizowane jest już od 28 stycznia 2010r.). Oprócz tego, szkolenie bibliotekarzy w zakresie nowych kompetencji, np. jak zarządzać nowocześnie oraz uruchomienie programu finansowego wsparcia modernizacji i rozbudowy bibliotek gminnych.

Grzegorz Gauden, dyrektor Instytutu Książki, przewiduje, że program zostanie zatwierdzony przez rząd i że ten ostatni da 300 milionów złotych na jego realizację. Nie wszyscy są jednak takimi optymistami. Tomasz Piątek, pisarz, twierdzi, że jest jedna wada programu: tych 300 milionów nie ma, rząd jeszcze ich nie dał.

Co więcej, dofinansowanie konkretnej biblioteki zależy od zgody i synchronizacji budżetów władz centralnych, wojewódzkich i gminnych. Kto zna biurokrację, wie, jaki to kłopot. Boję się, że ten program jest po to, by ładnie wyglądać w mediach. Obiecałem sobie, że jak zostanie zrealizowany to nawet wejdę pod biurko ministra Zdrojewskiego i odszczekam. Słabo wierzę, że ten program zostanie zrealizowany, chociażby w 30% - dodaje Piątek.

Wirtualna Biblioteka Nauki

150 milionów złotych w 2010r. na sfinansowanie dostępu do najbardziej znaczących naukowych zasobów, najbardziej prestiżowych i wartościowych naukowych publikacji. 5 lutego 2010r. MNiSW oddało Wirtualną Bibliotekę Nauki w ręce wszystkich ludzi nauki. Wszystkich, a nie tylko członków konsorcjów - tak jak to było do tej pory. To z pewnością dobra informacja dla profesorów, doktorów i studentów. Zwiększy to bez wątpienia szanse na sukces polskich badaczy, także polskich jednostek naukowych w światowej konkurencji.

Niemcy - „kraj książek”?

W berlińskim metrze zaskakuje rząd pochylonych głów zatopionych w lekturze. Tak samo - w niemieckich autobusach. Czy Niemcy to kraj ludzi namiętnie czytających? Pojęcie "kraju książek" (Leseland) pochodzi, co ciekawe, z dawnej NRD.

Wymyślił je ponoć minister kultury, a czytelnictwo było we wschodnich Niemczech narodową dumą. Dietrich Simon, wydawca, dyrektor fundacji S. Fischer Stiftung, która w Polsce wydaje serię współczesnej literatury niemieckojęzycznej "Kroki" twierdzi, że: Wbrew pesymistycznym ocenom rzeczywiście czyta się w Niemczech bardzo dużo. W ciągu roku wydaje się w tutaj 80-90 tys. tytułów. Niemcy są krajem z bodaj największym odsetkiem literatury tłumaczonej z języków obcych.


Co mówią dane?

Co czwarty obywatel Niemiec nie bierze do ręki książki przez całe swoje życie. Świadczy o tym najnowsze studium pt. „Czytelnictwo w Niemczech 2008”, które zostało opracowane przez Fundację Czytelnictwa i  sfinansowane przez Federalne Ministerstwo Edukacji i Badań Naukowych. Więcej na ten temat niemcy-online.pl pisały tutaj.

Raport ten to międzynarodowy projekt badawczy poświecony czytelnictwu wśród młodzieży szkół podstawowych. Według zawartych w nim danych, z najwyższym wskaźnikiem czytelnictwa mamy do czynienia w Turyngii, kolejno w Bawarii. Najgorzej sytuacja przedstawia się w Berlinie, Hamburgu i Bremie.

Dzieci ze słabo wykształconych rodzin oraz te z kręgów imigracyjnych - czytają coraz mniej. Mimo, że wyniki badania są nieco lepsze od ostatnich z 2001r., to jednak ich analiza wykazała po raz kolejny, jak ważna jest popularyzacja czytelnictwa.

Inne badanie, ogólnoniemieckie, „Czytanie z życiu codziennym dzieci“, zainicjowane przez... niemiecką kolej Deutsche Bahn, czasopismo Die Zeit i Fundację Czytelnictwa, pokazało, że 37% dzieci w ogóle nie czyta książek (ani w domu, ani w przedszkolu, ani w szkole).

Niemiecki biblioteki oczarowują dzieci… do 14 roku życia

Niezwykle ważne jest promowanie czytelnictwa już we wczesnym dzieciństwie. Biblioteki dla dzieci funkcjonują w Niemczech bardzo prężnie i aktywnie. W kolekcji dla najmłodszych, znajdziemy nie tylko książki, ale także dokumenty elektroniczne (CD, DVD) i audiowizualne. Ale biblioteki niemieckie, nastawione raczej na pracę z użytkownikami do 14 roku życia, nie posiadają wyodrębnionych działów dla młodzieży w wieku 14- 18 lat.

Dodajmy do tego fakt, iż właśnie młodzież w tym wieku stanowi 45% klientów bibliotek.  W Niemczech funkcjonuje stosunkowo słaba sieć bibliotek szkolnych: duża część działań bibliotek publicznych związana jest ze wspieraniem systemu edukacyjnego.

Tak Niemcy promują czytelnictwo

 „Godziny czytania” organizowane przez stowarzyszenie „Niemcy czytają na głos”, akcja „Czasopisma w szkole” czy programy wspierające dla imigrantów czy analfabetów to tylko niektóre z wielu inicjatyw, o których możemy się dowiedzieć z portalu internetowego „Czytelnictwo w Niemczech”.

Największy festiwal czytelnictwa, najważniejsze wydarzenie w europejskiej branży wydawniczej, księgarskiej i medialnej: Lipskie Targi Książki. Są miejscem informacji i inspiracji dla odwiedzających, a dla wystawców-  oferują możliwość zawarcia nowych kontaktów. W samym centrum zainteresowania targów znajdują się debiuty literackie oraz literatura Europy Środkowo-Wschodniej, a wśród najważniejszych wydarzeń wręczenie Nagrody Literackiej Lipskich Targów Książki. Do tradycji należy program spotkań autorskich "Lipsk czyta" - największy w Europie festiwal czytelniczy.

Sporą atrakcją w Niemczech są także Międzynarodowe Frankfurckie Targi Książki, które odbywają się corocznie, już od 1949r. Ich punktem kulminacyjnym jest przyznanie Nagrody Pokojowej Niemieckich Księgarzy. To największe na świecie spotkanie i święto branży wydawniczej. W 2009r. wzięło w nim udział ok. 7000 wystawców ze 100 krajów, a gościem honorowym były Chiny.

Jedno jest pewne. Czytamy za mało. I Niemcy, i Polacy powinni starać się o to, by ich kraj był krajem ludzi czytających. Co pokażą kolejne badania dotyczące czytelnictwa? By były lepsze, sięgnijmy po książkę już dziś.

Zobacz więcej artykułów na ten temat:

Justyna Bochenek

Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników Portalu Księgarskiego,
nie ponosimy odpowiedzialności za ich treść i zastrzegamy sobie prawo do usunięcia komentarza bez podania przyczyny.
Zasady umieszczania komentarzy w Portalu Księgarskim.
Widzisz naruszenie zasad – zgłoś to redakcji (redakcja@ksiazka.net.pl).

Dodaj komentarzy

Adding an entry to the guestbook
CAPTCHA image for SPAM prevention
 
Serwis używa plików cookie, które są niezbędne do komfortowego korzystania z portalu, m.in. utrzymania sesji logowania. Możesz w dowolnej chwili zmodyfikować ustawienia cookie w swojej przeglądarce. Aby dowiedzieć się więcej przeczytaj informacje o cookie.