fesstiwal słowa w piosence
--
Więcej o
Autorze/Tłumaczu
Wydawnictwie

Recenzja: "Kultura karaoke" Dubravka Ugrešic

Recenzje [23.03.14]

Esej Dubravki Ugrešic prawi o współczesnym obliczu kultury i płyciznach, na jakich osiadła. Władza znalazła się dziś w rękach odbiorcy, który stał się nie tylko wyrocznią, ale i twórcą mogącym zabrać głos w każdej sprawie. I myli się ten, kto sądzi, że korzystają z tego przywileju wyłącznie mający coś do powiedzenia. Diagnoza Dubravki każe sądzić, że ich cichy głos ledwie słychać, natomiast wrzaski z „lasu digitalnej przeciętności” docierają do wszystkich uszu.

Dział Prawo Autorskie sponsoruje ZAIKS

Jakże ludzką jest chęć postawienia pomnika trwalszego niż ze spiżu! Wyjścia przed szereg, zapisania się w dziejach świata, bycia wysłuchanym. Dziś, w kulturze egalitaryzmu, kulturze karaoke, każdy bierze w rękę dłuto i stara się zostawić po sobie ślad, choć nie bardzo wie, czy chce coś potomnym przekazać. I tak do głosu dochodzi masa ze swymi przejrzystymi treściami, strawnymi i lekkimi jak lunch jedzony w galerii handlowej. Jednak nie stawia się już pomników ze spiżu, a z plastiku – produkowanego na ogromną skalę i zaśmiecającego wielkie połacie wyjałowionej intelektualnie przestrzeni. Rządy większości, siła fandomów, menu złożone ze skrawków cudzych myśli – oto nowy wymiar kultury.

A może już nawet nie chodzi o pamięć, ale bezsensowne dorzucenie swoich trzech groszy – nie w imię sztuki, nie z potrzeby podzielenia się swymi przemyśleniami, ale ot tak, dla samego zaistnienia i znalezienia się w blasku fleszy? Zalew Anonimowych Autorów, „poduczonych barbarzyńców”[1]  (to już nawet nie jest wykształcone filisterstwo!) każe sądzić, że już dawno przestało chodzić o coś wzniosłego – została taśmowo produkowana sztuka, podrabiane tożsamości, zrozumiałe komunikaty oraz garść wtórnych sądów i opinii. Rozbudziła się śmiałość wyrażana w przerabianiu, zapożyczaniu i kontynuowaniu powieści i utworów muzycznych, narodziła się kultura remiksu, pojawiły się mushupy oraz hybrydy, które umożliwiły zabawę cudzym dorobkiem: recycling klasycznej literatury, kolaże złożone z idei i reklam, popowe covery, alternatywne zakończenia znanych historii.

I co nam daje ta cała égalité? Odbiorca, który jest teraz także twórcą, produkuje imitacje, kicz będący wyrazem postawy życiowej (jak twierdził Hermann Broch). Piękno wydaje się uchwytne, a przez to sprowadza się je do roli infantylnej przyjemności. Przeżycie estetyczne, o którym pisali filozofowie od Kanta po Ingardena, przestaje istnieć, bo zastępuje je szybka i niczym nieograniczona konsumpcja.

Kto zna inne książki Dubravki dostrzeże, że autorka tylko pozornie nie zanurza się tu w politycznym kontekście. Słynąca ze swego zacięcia i zaangażowania, nie byłaby sobą, gdyby nie mówiła o kulturze karaoke w kontekście zmian,  jakie obserwowaliśmy w otrząsającej się z komunizmu Europie.  I dziś, pisząc, krytyczka pochyla się nad ową transformacją ustrojowo-duchową i dostrzega w niej imitację wzorów, które są zaszczepiane na obcy grunt z opłakanym zazwyczaj skutkiem. Socjalizm był ustrojem, w którym uczestnictwo w kulturze miało moc programową i było wpisane w ówczesną rzeczywistość. Dubravka zauważa, że ta radosna równość sięga od Rewolucji Październikowej po „Rewolucję Digitalną”, która pozwala włączać się każdemu w swój nurt na równych prawach. Równość stała się hasłem programowym głoszonym przez mainstreamowe media i znajdującym swe ujście w wirtualnym świecie, który ośmiela rzesze do dzielenia się swymi byle jakimi osiągnięciami.

Łatwo dostrzec aksjologiczny wymiar rozważań Ugrešic. Kultura nie jest dla niej jedynie dorobkiem jakieś społeczności, zbiorem zwyczajów czy szerzej rozumianą sztuką. Autorka przekazuje nam swe obawy związane z przekształcaniem się wartości, roszadą ich hierarchii i nowymi sposobami życia, które są przez nie zdeterminowane. Czyni to jej przekaz silnie zaangażowanym, a teoria i krytyka, które uprawia są bardzo bliskie doświadczeniu płynącemu z życia codziennego.



[1] Dubravka Ugresic, Kultura karaoke, s. 97.

 

Kalina Lubicz-Stabińska

Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników Portalu Księgarskiego,
nie ponosimy odpowiedzialności za ich treść i zastrzegamy sobie prawo do usunięcia komentarza bez podania przyczyny.
Zasady umieszczania komentarzy w Portalu Księgarskim.
Widzisz naruszenie zasad – zgłoś to redakcji (redakcja@ksiazka.net.pl).

Dodaj komentarzy

Adding an entry to the guestbook
CAPTCHA image for SPAM prevention
 
Serwis używa plików cookie, które są niezbędne do komfortowego korzystania z portalu, m.in. utrzymania sesji logowania. Możesz w dowolnej chwili zmodyfikować ustawienia cookie w swojej przeglądarce. Aby dowiedzieć się więcej przeczytaj informacje o cookie.